Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Średniowieczne rękopisy iluminowane z cysterskiego skryptorium w Pelplinie

znaki_strona_www.png

Dofinansowano ze środków budżetu państwa

Doskonała Nauka

Projekt: Średniowieczne rękopisy iluminowane z cysterskiego skryptorium w Pelplinie

Dofinansowanie:

66 020,00 zł

Całkowita wartość:

73 520,00

Data podpisania umowy:

Grudzień 2022

 

Fotografia przedstawia fragment karty średniowiecznego rękopisu.  W lewym górnym rogu znajduje się inicjał

Projekt obejmuje przygotowanie do druku i publikację elektroniczną książki powstałej na podstawie rozprawy doktorskiej autorstwa dr. Mateusza Franciszka Marszałkowskiego. Książka pod tytułem "Średniowieczne rękopisy iluminowane z cysterskiego skryptorium w Pelplinie" będzie pierwszym kompletnym opracowaniem przedmiotowego zagadnienia. Dwutomowa publikacja obejmować będzie tekst główny z analizami historyczno-artystycznymi, kodykologicznymi i paleograficznymi oraz katalog 32 rękopisów przepisanych w pelplińskim skryptorium.

Książka ma na celu zaprezentowanie rękopisów, które zostały przepisane i udekorowane w pelplińskim skryptorium, jej celem jest też ukazanie dynamiki i podziału/kolejnych etapów pracy w tamtejszym warsztacie rękopiśmienniczym. Wskazuje ponadto na metodę pracy z rękopisami – analizę dekoracji filigranowej – dzięki której możliwe staje się wskazanie miejsca i czasu powstania manuskryptu. Praca stanowi niezwykle cenny wkład w dzieje piśmienności cysterskiej oraz piśmienności na terenie państwa krzyżackiego.
 
Zbiór rękopisów średniowiecznych Biblioteki Diecezjalnej w Pelplinie jest najliczniejszy w skali instytucji kościelnych oraz piąty pod względem wielkości, biorąc pod uwagę wszystkie polskie księgozbiory. Wśród 273 woluminów, przechowywanych w pelplińskiej książnicy 187 stanowi spuściznę pocysterską. Z całego tego zespołu w klasztornym skryptorium przepisane zostały 34 rękopisy, od początku XIV wieku do około 1427 roku. Identyfikacji rękopisów pelplińskich dokonano na podstawie wpisów własnościowych, kolofonów, zapisów kronikarskich i wreszcie – analiz komparatystycznych dekoracji filigranowych. Należy zaznaczyć, że wcześniejsza literatura przywoływała tylko 15 manuskryptów jako dzieła mnichów znad Wierzycy.

Przeprowadzone badania objęły rozpoznanie pocysterskiego rozproszonego zbioru, jak również tamtejszego skryptorium. Opracowanie podstawy merytorycznej i metodologicznej stało się punktem wyjścia do analiz kodykologicznych, historyczno-artystycznych i paleograficznych. Wykonano ponadto badania multispektralne oraz makroXRF. Wnioski płynące z powyższych analiz pozwoliły na ustalenia w kontekście organizacji pracy w skryptorium i jego dynamiki w ciągu czterech pokoleń.

Najbardziej rozbudowaną część studium stanowi analiza historyczno-artystyczna dekoracji filigranowych. Prace komparatystyczne zdobień kaligraficznych stanowiły rdzeń poszukiwań i w następstwie rozpoznanie grupy rękopisów przepisanych w pelplińskim skryptorium. Rozdział poświęcony filigranom pokazuje ich rozwój w obrębie jednego warsztatu rękopiśmiennego, przechodzenia rozwiązań kompozycyjnych i formalnych z mistrza na ucznia, a także przypuszczalne dziedziczenie ars illuminandi, analogicznie do ars scribendi czy ars dictandi, w kontekście filiacji klasztorów cysterskich. Wykonane analizy historyczno-artystyczne, kodykologiczne – z uwzględnieniem problematyki warsztatowej – i paleograficzne pozwoliły nadto na chronologiczne zestawienie manuskryptów.
 

Projekt realizowany jest w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki „Doskonała Nauka” na podstawie umowy nr DNM/SN/547181/2022

dnII.png

Towarzystwo Naukowe w Toruniu

założone 1875 r.


© Copyright: TNT - Toruń 2014. Projekt i wykonanie strony: Rafał Mikulski

Partnerzy: